Abbott Diabetes Care - Glukometr Xido Neo

Cukrzyca ciążowa – dieta jako skuteczny sposób leczenia cukrzycy

Cukrzyca ciążowa może przyczyniać się do szeregu powikłań okresu ciąży zarówno u rozwijającego się płodu jak i u matki – podkreśla dr n med. Iwona Towpik. Najczęściej, w wyniku podwyższonych poziomów cukrów w drugiej połowie ciąży (cukrzycę ciążowa wykrywamy typowo między 24 a 28 tygodniem ciąży) dochodzi do nadmiernego,  ale nieprawidłowego wzrastania płodu, co określamy pojęciem makrosomii.


Cukrzyca ciążowa, zgodnie z aktualnie obowiązującą klasyfikacją przyjętą za WHO przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne i Polskie Towarzystwo Ginekologiczne , to wykryte po raz pierwszy w czasie ciąży zaburzenia gospodarki węglowodanowej, określone jako poziomy glukozy we krwi na czczo w granicach od 92mg/dl(5,1mmol/l) do 125mg/dl(6,9mmol/l), 1godzinę po obciążeniu 75g gukozy-180mg/dl (10,0 mmol/l) i powyżej , 2 godziny po obciążeniu 75g glukozy od 153mg/dl (8,5mmol.l) do 199mg/dl (11,0mmol/l) włącznie. 

Cukrzyca ciążowa – charakterystyka
Do rozpoznania cukrzycy ciążowej upoważnia stwierdzenie już 1 nieprawidłowej  z w/w wartości poziomu cukru w doustnym teście obciążenia 75g glukozy (OGTT 75g). Cukrzyca ciążowa nie jest odrębną chorobą, ale odzwierciedla istniejące już przed ciążą niewielkie zaburzenia, które dotychczas nie powodowały wzrostu poziomów glikemii, a które ujawniają się w warunkach zmian hormonalnych zachodzących w okresie ciąży, prowadząc do wzrostu poziomów cukrów powyżej wartości prawidłowych. Cukrzyca ciążowa zatem w większości przypadków zwykle ustępuje po porodzie (choć nie zawsze), ale zapowiada rozwój cukrzycy u matki w kolejnych latach życia. Może to być każda z postaci cukrzycy, ale najczęściej rozwija się cukrzyca typu 2., przebiegająca przez wiele lat bez jakichkolwiek objawów, ale mogąca powodować  ciężkie, rozwijające się stopniowo, również długo bez jakichkolwiek dolegliwości, powikłania wielonarządowe. Bardzo ważna jest zatem ocena czy po porodzie poziomy cukrów powróciły do normy, a następnie regularna ich kontrola oraz zapobieganie rozwojowi cukrzycy. 

Powikłania w cukrzycy ciążowej
Cukrzyca ciążowa może przyczyniać się do szeregu powikłań okresu ciąży zarówno u rozwijającego się płodu jak i u matki. Najczęściej , w wyniku podwyższonych poziomów cukrów w drugiej połowie ciąży (cukrzycę ciążowa wykrywamy typowo między 24 a 28 tygodniem ciąży) dochodzi do nadmiernego,  ale nieprawidłowego wzrastania płodu, co określamy pojęciem makrosomii. Noworodki z cechami makrosomi ważą zwykle powyżej 4000g, są nadmiernie otłuszczone, mają nieprawidłowe proporcje ciała-brzuszek większy od główki, często przerośnięte serce i niedojrzałe płuca, są zwykle niedotlenione. W czasie porodu drogami natury może dojść do urazu okołoporodowego, dystocji barkowej, porażenia splotu barkowego, złamań kości a nawet uszkodzenia mózgu. Takie dzieci narażone są również na szereg zaburzeń metabolicznych wkrótce po porodzie, najczęściej, bardzo groźne w następstwach nadmierne obniżenie poziomu cukru ( hipoglikemia) ale i inne jak niedobór magnezu i wapnia, które również mogą powodować drgawki, zaburzenia oddychania, sinicę czy wymioty. Cechy makrosomii u płodu uniemożliwiają często poród fizjologiczny i niezbędne staje się wówczas operacyjne rozwiązanie ciąży poprzez cięcie cesarskie. Częściej dochodzi do porodów przedwczesnych, co jest niekorzystne dla dziecka. W rzadkich przypadkach może dojść do wewnątrzmacicznego obumarcia płodu, nieleczona cukrzyca ciążowa zwiększa 3-5-krotnie ryzyko tego dramatycznego powikłania.

Cukrzyca ciążowa może powodować również szereg zaburzeń u matki jak nadciśnienie tętnicze indukowane ciążą i stan przedrzucawkowy, wielowodzie, częściej rozwijają się zakażenia, zwykle dróg moczowych, które mają cięższy przebieg i trudniej poddają się leczeniu, częściej dochodzi do urazów kanału rodnego w trakcie porodu fizjologicznego, częściej  do porodu zabiegowego i operacyjnego. Cukrzyca ciążowa ma również niekorzystny wpływ na dalsze losy zarówno matki i jej dziecka, zwiększa bowiem ryzyko rozwoju cukrzycy u obojga, a również otyłości, zespołu metabolicznego, chorób układu sercowo-naczyniowego, zaburzeń psychoneurologicznych u dzieci. Dane z badań naukowych i obserwacje z codziennej praktyki klinicznej mówią jednoznacznie, iż powikłań okresu ciąży i porodu można uniknąć przy utrzymywaniu w wyniku stosowanego leczenia prawidłowych wartości poziomów cukrów w okresie ciąży. Normalizacja poziomów cukrów  u matki w czasie ciąży ma istotny, korzystny wpływ na dalszy rozwój i życie dziecka, zapobiega bowiem  rozwojowi odległych powikłań. Wobec przedstawionych faktów rola wczesnego wykrywania i natychmiastowego, prawidłowego leczenia cukrzycy ciążowej jest oczywista. W jaki sposób można unormować poziomy cukru we krwi w czasie ciąży? 

Cukrzyca ciążowa – dieta
Zasadniczym lekiem, który ułatwia utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi jest prawidłowa dieta. Przy cukrzycy ciążowej dieta powinna,  realizować zasady zdrowego żywienia i ma za zadanie umożliwienie prawidłowego rozwoju dziecka, musi więc dostarczać odpowiedniej ilości poszczególnych składników, w tym nieco więcej niż poza ciążą białek (1,3g/kg masy ciała), a również zabezpieczyć zwiększone potrzeby energetyczne matki i równocześnie chronić  ją przed niekorzystnym, nadmiernym przyrostem masy ciała. Zalecana kaloryczność diety w cukrzycy ciążowej waha się najczęściej w granicach 1500-2400kcal/dobę, w zależności od masy ciała i aktywności fizycznej. Wzrost zapotrzebowania kalorycznego w okresie ciąży nie jest tak duży aby ,,jeść za dwóch”, wynosi o 100kcal/dobę w I trymestrze ciąży oraz o 200-300kcal/dobę w II i III trymestrze ciąży. Oczywiście sposób odżywiania się ma ułatwiać obniżanie poziomów cukru do wartości prawidłowych, na czczo i przed posiłkami wynoszących w ciąży 90mg/dl (5,0mmol/l), a 1h po posiłkach do 120mg/dl (6,7mmol/l) i nie niższych niż 60mg/dl (3,3mmol/l) w godzinach nocnych. W celu obniżenia poziomów cukru zalecamy spożywanie częściej ale mniejszych posiłków, zwykle 3 posiłki główne i 3 przekąski, z dodatkowym małym posiłkiem przed snem, aby zapobiegać niedoborom węglowodanów i niekorzystnej ketogenezie w trakcie wielogodzinnej przerwy nocnej. Co jeść w cukrzycy ciążowej? Zgodnie z zasadami zdrowego żywienia rekomendowanymi aktualnie przez Instytut Żywienia i Żywności należy wyeliminować spożywanie słodyczy.

Aby poposiłkowy wzrost stężenia glukozy był mniejszy należy spożywać produkty, z których cukry wchłaniają się wolno, czyli te o niskim indeksie glikemicznym IG, wynoszącym najlepiej poniżej 55, a maksymalnie do 70. Wartość  indeksu glikemicznego można obniżyć przez nierozdrabnianie i nierozgotowywanie produktów węglowodanowych (np. makarony, kasze, ziemniaki), spożywanie mniej dojrzałych owoców, warzyw surowych a mniej gotowanych, dokładanie błonnika do różnych potraw. Ze względu na dużą zawartość cukrów prostych nie jest zalecane  picie soków owocowych. Należy zwracać uwagę na ilości spożywanych jednorazowo porcji mleka i jego przetworów, które również zawierają szybko wchłaniające się cukry i mogą powodować nadmierny wzrost glikemii. Obserwowany najczęściej największy poposiłkowy wzrost poziomu cukru po spożyciu śniadania wymusza szczególny dobór produktów na pierwsze śniadanie z równoczesnym ograniczeniem ich ilości. Z tego powodu produkty mleczne czy owoce korzystniej spożywać w późniejszych porach dnia niż rano, jako pierwszy posiłek. W diecie należy ograniczać istotnie tłuszcze zwierzęce i zastępować je tłuszczami roślinnymi, unikać potraw smażonych, a częściej przygotowywać je tak, aby nie  dokładać dodatkowo tłuszczu (np. pieczenie w ,,rękawie” czy naczyniu żaroodpornym itd).  Przy prawidłowym odżywianiu się, urozmaiconych posiłkach, nie ma potrzeby spożywania dodatkowych porcji witamin, poza rekomendowanymi w prawidłowo przebiegającej ciąży. Do słodzenia można używać  wszystkie słodziki poza tymi, które zawierają sacharynę.

Aktywność fizyczna jako dodatkowe wparcie w leczeniu cukrzycy ciążowej
Kolejnym „lekiem”, który wykorzystujemy do obniżania poziomów glikemii jest ruch. Jeżeli nie ma przeciwwskazań położniczych można wykonywać różne ćwiczenia fizyczne o umiarkowanej intensywności , pływać, spacerować. Ważnym jest aby aktywność fizyczna była regularna, najlepiej codziennie powtarzana, co oczywiście nie oznacza wykonywania tych samych form ćwiczeń każdego dnia (mogą być różne, ale codziennie). Jeżeli modyfikacja diety i regularna aktywność fizyczna nie pozwalają na uzyskanie normalizacji poziomów glikemii, jedynym lekiem obniżającym stężenie cukru, który aktualnie jest dopuszczony do stosowania w czasie ciąży jest insulina. Insulina jest naturalnie wydzielanym przez trzustkę hormonem, który reguluje gospodarkę węglowodanową, białkową i tłuszczową, stosowana jest w leczeniu cukrzycy typ 1 i innych postaci, gdy leczenie tabletkami nie jest już skuteczne. Dostępne preparaty insuliny ludzkiej i część insulin analogowych została dobrze przebadana i może być bezpiecznie stosowana w okresie ciąży. Jedyną niedogodnością tego leczenia jest fakt, iż lek należy podać w formie iniekcji, podskórnie („trzeba zrobić zastrzyk”). Do podawania insuliny dostępne są precyzyjne wstrzykiwacze w postaci piór („peny”), technika wstrzyknięć jest bardzo prosta, a podanie leku praktycznie niebolesne. Kobiety ciężarne, które wymagają stosowania insuliny są edukowane przez personel medyczny tak, aby potrafiły wykonywać iniekcje samodzielnie i samo podanie leku nie sprawia zwykle jakiegokolwiek problemu, a według naszych podopiecznych ,,strach ma  wielkie oczy”. Insulinę podaje się metodą wielokrotnych wstrzyknięć, przed posiłkami insulinę o krótkim czasie działania , najczęściej analogową  i zwykle przed snem insulinę o przedłużonym czasie działania. Liczba niezbędnych wstrzyknięć w ciągu doby jest indywidualnie dostosowywana do potrzeb, nie zawsze potrzebne są 4 wstrzyknięcia insuliny, czasami wystarcza tylko 1 w ciągu doby. Inne leki przeciwcukrzycowe aktualnie nie są zalecane do stosowania w okresie ciąży.

Kolejnym, istotnym elementem leczenia cukrzycy, szczególnie w okresie ciąży jest samokontrola glikemii. Do samodzielnego oznaczania poziomów cukrów we krwi w trakcie leczenia służą glukometry. Dostępne aktualnie glukometry to niewielkie, precyzyjne  urządzenia, charakteryzujące się dużą  dokładnością i prostotą obsługi, co umożliwia samodzielne, wielokrotne oznaczanie poziomów cukrów we krwi. Dla ułatwienia pobierania krwi do badania, najczęściej z opuszki palca, wprowadzono  zautomatyzowane tzw. ,,nakłuwacze”, przy ich stosowaniu jest to proste i dużo mniej bolesne. Należy pamiętać, iż glukometry absolutnie nie mogą służyć do pomiarów cukru w celu rozpoznawania cukrzycy! W celach diagnostycznych  do oznaczenia stężenia glukozy we krwi niezbędne jest badanie labolatoryjne, w krwi pobranej z żyły. W samokontroli zalecane jest również oznaczanie .od czasu do czasu, obecności ciał ketonowych w moczu (testy paskowe)  lub dużo rzadziej we krwi (niektóre glukometry). Istotnym elementem samokontroli jest również regularny pomiar masy ciała i jeżeli lekarz zaleci, również ciśnienia tętniczego krwi. Nadmierny przyrost masy ciała w czasie ciąży może powodować podobnie jak  nieprawidłowy poziom cukru cechy makrosomi u płodu oraz szereg innych poważnych powikłań. Leczenie nadzorowane jest przez lekarza diabetologa, ginekologa i w razie potrzeby innych specjalistów. Uczestniczą w nim również zespoły edukacyjne-pielęgniarka diabetologiczna, położna, dietetyk. Wszystkie osoby biorące udział w leczeniu dążą do uzyskania prawidłowego przebiegu ciąży, dobrostanu płodu i uniknięcia jakichkolwiek powikłań ciąży u matki, jednak największe znaczenie w uzyskaniu dobrego wyrównania cukrzycy i uniknięciu jej powikłań  ma codzienne postępowanie kobiety ciężarnej, skrupulatne stosowanie się do zaleceń zespołu terapeutycznego, przestrzeganie diety w cukrzycy ciążowej, regularne zgłaszanie się na kontrolne wizyty lekarskie, korzystanie z pomocy zespołu edukacyjnego. Tylko aktywny udział w leczeniu i pełne zaangażowanie kobiety ciężarnej może dać oczekiwane rezultaty i uniknąć niekorzystnych następstw cukrzycy ciążowej.

dr n med. Iwona Towpik, internista, diabetolog

ADC/www/p/wjslscc/2016

Zapisz się na newsletter

 

  • Dieta i dzienniczek samokontroli

    Nie za dwoje, ale dla dwojga i... z uwzględnieniem cukrzycy.
    Zasady odżywiania przy cukrzycy ciężarnych

    Pobierz

  • Przewodnik dla ciężarnej część 1

    Dlaczego ja, co tak naprawdę mi dolega i jak cukrzyca ciążowa wpłynie na przebieg mojej ciąży?
    Zajrzyj do naszego kompendium

    Pobierz

  • Przewodnik dla ciężarnej część 2

    Jak mam chronić moje dziecko i siebie przez zgubnymi skutkami cukrzycy?
    Skorzystaj z porad naszych ekspertów

    Pobierz

Powrót na górę